<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
	xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/"
	xmlns:slash="http://purl.org/rss/1.0/modules/slash/"
	>

<channel>
	<title>bisasoftware.id</title>
	<atom:link href="https://www.bisasoftware.id/2026/feed/" rel="self" type="application/rss+xml" />
	<link>https://www.bisasoftware.id/2026</link>
	<description>bisasoftware.id melayani dengan sepenuh hati</description>
	<lastBuildDate>Thu, 30 Jul 2026 04:45:02 +0000</lastBuildDate>
	<language>id</language>
	<sy:updatePeriod>
	hourly	</sy:updatePeriod>
	<sy:updateFrequency>
	1	</sy:updateFrequency>
	<generator>https://wordpress.org/?v=7.0.3</generator>

<image>
	<url>https://www.bisasoftware.id/2026/wp-content/uploads/2025/12/cropped-cropped-logo_bs-copy-32x32.png</url>
	<title>bisasoftware.id</title>
	<link>https://www.bisasoftware.id/2026</link>
	<width>32</width>
	<height>32</height>
</image> 
	<item>
		<title>Penggantian Keyboard Laptop Lenovo</title>
		<link>https://www.bisasoftware.id/2026/penggantian-keyboard-laptop-lenovo/</link>
					<comments>https://www.bisasoftware.id/2026/penggantian-keyboard-laptop-lenovo/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[deka]]></dc:creator>
		<pubDate>Thu, 30 Jul 2026 04:45:02 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Service Komputer Laptop]]></category>
		<category><![CDATA[service komputer laptop]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://www.bisasoftware.id/2026/?p=708</guid>

					<description><![CDATA[Proses penggantian keyboard pada laptop lenovo]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<figure class="wp-block-gallery has-nested-images columns-default is-cropped wp-block-gallery-1 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex">
<figure class="wp-block-image size-large"><img fetchpriority="high" decoding="async" width="1024" height="449" data-id="292" src="https://www.bisasoftware.id/2026/wp-content/uploads/2025/12/WhatsApp-Image-2025-12-23-at-05.04.51-1-1024x449.jpeg" alt="" class="wp-image-292"/></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><img decoding="async" width="275" height="480" data-id="293" src="https://www.bisasoftware.id/2026/wp-content/uploads/2025/12/Screenshot-From-2025-12-23-12-22-09.png" alt="" class="wp-image-293" srcset="https://www.bisasoftware.id/2026/wp-content/uploads/2025/12/Screenshot-From-2025-12-23-12-22-09.png 275w, https://www.bisasoftware.id/2026/wp-content/uploads/2025/12/Screenshot-From-2025-12-23-12-22-09-172x300.png 172w" sizes="(max-width: 275px) 100vw, 275px" /></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><img decoding="async" width="1024" height="449" data-id="294" src="https://www.bisasoftware.id/2026/wp-content/uploads/2025/12/WhatsApp-Image-2025-12-23-at-05.05.38-1024x449.jpeg" alt="" class="wp-image-294" srcset="https://www.bisasoftware.id/2026/wp-content/uploads/2025/12/WhatsApp-Image-2025-12-23-at-05.05.38-1024x449.jpeg 1024w, https://www.bisasoftware.id/2026/wp-content/uploads/2025/12/WhatsApp-Image-2025-12-23-at-05.05.38-300x131.jpeg 300w, https://www.bisasoftware.id/2026/wp-content/uploads/2025/12/WhatsApp-Image-2025-12-23-at-05.05.38-768x337.jpeg 768w, https://www.bisasoftware.id/2026/wp-content/uploads/2025/12/WhatsApp-Image-2025-12-23-at-05.05.38.jpeg 1280w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px" /></figure>
</figure>



<p class="wp-block-paragraph">Proses penggantian keyboard pada laptop lenovo</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://www.bisasoftware.id/2026/penggantian-keyboard-laptop-lenovo/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Ganti Keyboard Laptop Asus</title>
		<link>https://www.bisasoftware.id/2026/ganti-keyboard-laptop-asus/</link>
					<comments>https://www.bisasoftware.id/2026/ganti-keyboard-laptop-asus/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[deka]]></dc:creator>
		<pubDate>Thu, 30 Jul 2026 04:42:47 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Service Komputer Laptop]]></category>
		<category><![CDATA[service komputer laptop]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://www.bisasoftware.id/2026/?p=704</guid>

					<description><![CDATA[Proses pembongkaran laptop untuk penggantian keyboard yang rusak pada beberapa tombol. Penggantian keyboard telah selesai dan siap di kirimkan ke...]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<figure class="wp-block-image size-medium"><img loading="lazy" decoding="async" width="300" height="225" src="https://www.bisasoftware.id/2026/wp-content/uploads/2026/07/IMG_20260725_111432-300x225.jpg" alt="" class="wp-image-705" srcset="https://www.bisasoftware.id/2026/wp-content/uploads/2026/07/IMG_20260725_111432-300x225.jpg 300w, https://www.bisasoftware.id/2026/wp-content/uploads/2026/07/IMG_20260725_111432-1024x768.jpg 1024w, https://www.bisasoftware.id/2026/wp-content/uploads/2026/07/IMG_20260725_111432-768x576.jpg 768w, https://www.bisasoftware.id/2026/wp-content/uploads/2026/07/IMG_20260725_111432-1536x1152.jpg 1536w, https://www.bisasoftware.id/2026/wp-content/uploads/2026/07/IMG_20260725_111432-2048x1536.jpg 2048w" sizes="auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px" /></figure>



<p class="wp-block-paragraph">Proses pembongkaran laptop untuk penggantian keyboard yang rusak pada beberapa tombol.</p>



<figure class="wp-block-image size-medium"><img loading="lazy" decoding="async" width="225" height="300" src="https://www.bisasoftware.id/2026/wp-content/uploads/2026/07/IMG_20260725_134105-225x300.jpg" alt="" class="wp-image-706" srcset="https://www.bisasoftware.id/2026/wp-content/uploads/2026/07/IMG_20260725_134105-225x300.jpg 225w, https://www.bisasoftware.id/2026/wp-content/uploads/2026/07/IMG_20260725_134105-768x1024.jpg 768w, https://www.bisasoftware.id/2026/wp-content/uploads/2026/07/IMG_20260725_134105-1152x1536.jpg 1152w, https://www.bisasoftware.id/2026/wp-content/uploads/2026/07/IMG_20260725_134105-1536x2048.jpg 1536w, https://www.bisasoftware.id/2026/wp-content/uploads/2026/07/IMG_20260725_134105-scaled.jpg 1920w" sizes="auto, (max-width: 225px) 100vw, 225px" /></figure>



<p class="wp-block-paragraph">Penggantian keyboard telah selesai dan siap di kirimkan ke pemilik.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://www.bisasoftware.id/2026/ganti-keyboard-laptop-asus/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>BAB 8.2B-2B – STRICT TYPES DAN BEST PRACTICE FUNCTION PHP MODERN</title>
		<link>https://www.bisasoftware.id/2026/bab-8-2b-2b-strict-types-dan-best-practice-function-php-modern/</link>
					<comments>https://www.bisasoftware.id/2026/bab-8-2b-2b-strict-types-dan-best-practice-function-php-modern/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[deka]]></dc:creator>
		<pubDate>Wed, 08 Jul 2026 12:54:19 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Tutorial PHP]]></category>
		<category><![CDATA[tutorial php]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://www.bisasoftware.id/2026/?p=687</guid>

					<description><![CDATA[Tujuan Pembelajaran Setelah mempelajari bab ini, peserta didik mampu: Pendahuluan Pada bab sebelumnya kita sudah mengenal Type Declaration. Contoh: Namun...]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<h1 class="wp-block-heading">Tujuan Pembelajaran</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Setelah mempelajari bab ini, peserta didik mampu:</p>



<ul class="wp-block-list">
<li>Memahami konsep <strong>Strict Types</strong>.</li>



<li>Mengetahui perbedaan mode normal dan mode ketat.</li>



<li>Mengenal <strong>TypeError</strong>.</li>



<li>Menggunakan <strong>Mixed Type</strong> jika diperlukan.</li>



<li>Menulis function sesuai standar industri.</li>



<li>Membuat function yang mudah dipelihara dan dikembangkan.</li>
</ul>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Pendahuluan</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Pada bab sebelumnya kita sudah mengenal <strong>Type Declaration</strong>.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Contoh:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>function tambah(int $a, int $b): int
{
    return $a + $b;
}</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Namun PHP memiliki dua cara dalam menangani tipe data, yaitu:</p>



<ul class="wp-block-list">
<li><strong>Weak Typing (Mode Normal)</strong></li>



<li><strong>Strict Typing (Mode Ketat)</strong></li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">Memahami perbedaan keduanya sangat penting karena hampir semua framework PHP modern memanfaatkan fitur ini.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Weak Typing (Mode Normal)</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Secara default PHP menggunakan <strong>Weak Typing</strong>.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Contoh:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php

function tambah(int $a, int $b): int
{
    return $a + $b;
}

echo tambah("10", "20");

?&gt;</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Output:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>30</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Mengapa bisa?</p>



<p class="wp-block-paragraph">Karena PHP otomatis mengubah string <code>"10"</code> menjadi integer <code>10</code>.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Proses ini disebut <strong>Type Coercion</strong> (konversi tipe data secara otomatis).</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Kelebihan Weak Typing</h1>



<ul class="wp-block-list">
<li>Mudah digunakan.</li>



<li>Cocok untuk pemula.</li>



<li>Banyak kode PHP lama masih menggunakan mode ini.</li>
</ul>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Kekurangan Weak Typing</h1>



<ul class="wp-block-list">
<li>Kesalahan lebih sulit dideteksi.</li>



<li>Bug dapat muncul saat aplikasi sudah berjalan.</li>



<li>Terkadang menghasilkan perilaku yang tidak diharapkan.</li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">Contoh:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>echo tambah("Sepuluh", 20);</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Hasilnya tidak sesuai harapan karena <code>"Sepuluh"</code> bukan angka yang valid.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Strict Types</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Untuk mencegah konversi otomatis, PHP menyediakan <strong>Strict Types</strong>.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Aktifkan dengan menambahkan deklarasi berikut pada <strong>baris pertama</strong> file PHP:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php

declare(strict_types=1);</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Contoh lengkap:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php

declare(strict_types=1);

function tambah(int $a, int $b): int
{
    return $a + $b;
}

echo tambah(10, 20);</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Program akan berjalan normal.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Apa yang Terjadi Jika Tipe Data Salah?</h1>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php

declare(strict_types=1);

function tambah(int $a, int $b): int
{
    return $a + $b;
}

echo tambah("10", "20");</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Hasil:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>Fatal error:
TypeError</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Inilah tujuan <strong>Strict Types</strong>.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Program langsung memberi tahu bahwa tipe data yang diberikan tidak sesuai.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Kapan Menggunakan Strict Types?</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Gunakan <code>declare(strict_types=1);</code> ketika:</p>



<ul class="wp-block-list">
<li>Membangun aplikasi baru.</li>



<li>Mengembangkan API.</li>



<li>Menggunakan Laravel atau framework modern.</li>



<li>Membuat aplikasi yang memerlukan validasi tipe data yang ketat.</li>



<li>Bekerja dalam tim agar kontrak fungsi lebih jelas.</li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">Untuk proyek PHP lama (<em>legacy project</em>), penerapan <code>strict_types</code> perlu dilakukan secara bertahap karena dapat memunculkan kesalahan pada kode yang sebelumnya mengandalkan konversi otomatis.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Mengenal TypeError</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Saat menggunakan Strict Types, kesalahan tipe data akan menghasilkan <strong>TypeError</strong>.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Contoh:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php

declare(strict_types=1);

function umur(int $u)
{
    return $u;
}

echo umur("17");</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Hasil:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>TypeError</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Artinya:</p>



<p class="wp-block-paragraph">Parameter yang diterima tidak sesuai dengan yang diminta oleh function.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Mixed Type</h1>



<p class="wp-block-paragraph">PHP 8 memperkenalkan tipe data:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>mixed</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Artinya parameter dapat menerima berbagai tipe data.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Contoh:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>function tampilkan(mixed $data): mixed
{
    return $data;
}

echo tampilkan("PHP");
echo "&lt;br&gt;";
echo tampilkan(100);</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Output:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>PHP
100</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Kapan Menggunakan <code>mixed</code>?</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Gunakan hanya jika function memang dirancang menerima berbagai jenis data, misalnya:</p>



<ul class="wp-block-list">
<li>Utility helper.</li>



<li>Library umum.</li>



<li>Formatter.</li>



<li>Logger.</li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">Untuk aplikasi bisnis sehari-hari, lebih baik gunakan tipe data yang spesifik (<code>int</code>, <code>string</code>, <code>float</code>, dan sebagainya) agar kode lebih jelas.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Standar Penulisan Function di Dunia Industri</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Contoh function yang baik:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php

declare(strict_types=1);

function hitungDiskon(
    float $harga,
    float $persen
): float
{
    return $harga * ($persen / 100);
}</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Keunggulan:</p>



<ul class="wp-block-list">
<li>Nama function jelas.</li>



<li>Nama parameter mudah dipahami.</li>



<li>Menggunakan Type Declaration.</li>



<li>Menggunakan Return Type.</li>



<li>Mudah diuji dan digunakan kembali.</li>
</ul>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Penamaan Function</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Gunakan nama yang menggambarkan pekerjaannya.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Contoh:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>hitungTotal()</code></pre>



<pre class="wp-block-code"><code>cekLogin()</code></pre>



<pre class="wp-block-code"><code>simpanDataSiswa()</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Hindari:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>x()</code></pre>



<pre class="wp-block-code"><code>abc()</code></pre>



<pre class="wp-block-code"><code>proses()</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Satu Function, Satu Tanggung Jawab</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Kurang baik:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>function prosesSemua()
{
    // login
    // simpan data
    // kirim email
    // cetak laporan
}</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Lebih baik:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>function login()
{
}

function simpanData()
{
}

function kirimEmail()
{
}

function cetakLaporan()
{
}</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Prinsip ini dikenal sebagai <strong>Single Responsibility Principle (SRP)</strong> dan merupakan salah satu prinsip dasar dalam pengembangan perangkat lunak modern.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Gunakan Return daripada Echo</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Kurang baik:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>function luas()
{
    echo 100;
}</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Lebih baik:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>function luas(): int
{
    return 100;
}</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Dengan <code>return</code>, hasil function dapat digunakan kembali.</p>



<pre class="wp-block-code"><code>$hasil = luas();

echo $hasil * 2;</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Hindari Variabel Global</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Kurang baik:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>$harga = 100000;

function diskon()
{
    global $harga;

    return $harga * 0.1;
}</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Lebih baik:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>function diskon(float $harga): float
{
    return $harga * 0.1;
}</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Cara ini membuat function lebih mudah diuji dan tidak bergantung pada keadaan di luar function.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Studi Kasus</h1>



<h2 class="wp-block-heading">Menghitung Total Belanja</h2>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php

declare(strict_types=1);

function hitungDiskon(float $harga): float
{
    return $harga * 0.1;
}

function totalBayar(float $harga): float
{
    return $harga - hitungDiskon($harga);
}

$harga = 500000;

echo "Harga Awal : Rp ".number_format($harga, 0, ",", ".")."&lt;br&gt;";
echo "Diskon     : Rp ".number_format(hitungDiskon($harga), 0, ",", ".")."&lt;br&gt;";
echo "Total Bayar: Rp ".number_format(totalBayar($harga), 0, ",", ".");
?&gt;</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Output:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>Harga Awal : Rp 500.000
Diskon     : Rp 50.000
Total Bayar: Rp 450.000</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Best Practice Dunia Industri</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Sebelum menulis function, biasakan mengikuti daftar berikut:</p>



<ul class="wp-block-list">
<li>Gunakan nama function yang jelas.</li>



<li>Gunakan <strong>Type Declaration</strong> untuk parameter.</li>



<li>Gunakan <strong>Return Type Declaration</strong>.</li>



<li>Aktifkan <code>declare(strict_types=1);</code> pada proyek baru jika seluruh tim sepakat menggunakannya.</li>



<li>Hindari penggunaan variabel global jika dapat digantikan dengan parameter.</li>



<li>Satu function hanya mengerjakan satu tugas.</li>



<li>Gunakan <code>return</code> untuk mengembalikan hasil, bukan <code>echo</code>, kecuali function memang bertugas menampilkan output.</li>
</ul>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Latihan Praktik</h1>



<h3 class="wp-block-heading">Latihan 1</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Buat function:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>function hitungPPN(float $harga): float</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">yang mengembalikan nilai PPN sebesar 11%.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h3 class="wp-block-heading">Latihan 2</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Buat function:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>function cekKelulusan(int $nilai): string</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">yang mengembalikan <code>"Lulus"</code> jika nilai ≥ 75, selain itu <code>"Remedial"</code>.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h3 class="wp-block-heading">Latihan 3</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Aktifkan <code>declare(strict_types=1);</code>, lalu coba panggil function dengan parameter yang salah. Amati pesan <strong>TypeError</strong> yang muncul dan jelaskan penyebabnya.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Tugas Praktik</h1>



<h2 class="wp-block-heading">Mini Project – Sistem Penjualan Sederhana</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Buat program yang terdiri atas function berikut:</p>



<ul class="wp-block-list">
<li><code>hitungDiskon(float $harga): float</code></li>



<li><code>hitungPPN(float $harga): float</code></li>



<li><code>totalBayar(float $harga): float</code></li>



<li><code>formatRupiah(float $nilai): string</code></li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">Ketentuan:</p>



<ol class="wp-block-list">
<li>Aktifkan <code>declare(strict_types=1);</code>.</li>



<li>Semua function harus menggunakan <strong>Type Declaration</strong> dan <strong>Return Type</strong>.</li>



<li>Hindari penggunaan variabel global.</li>



<li>Tampilkan hasil dalam tabel HTML dengan kolom:
<ul class="wp-block-list">
<li>Nama Produk</li>



<li>Harga</li>



<li>Diskon</li>



<li>PPN</li>



<li>Total Bayar</li>
</ul>
</li>
</ol>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://www.bisasoftware.id/2026/bab-8-2b-2b-strict-types-dan-best-practice-function-php-modern/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>BAB 8.2B-2A – TYPE DECLARATION PADA FUNCTION</title>
		<link>https://www.bisasoftware.id/2026/bab-8-2b-2a-type-declaration-pada-function/</link>
					<comments>https://www.bisasoftware.id/2026/bab-8-2b-2a-type-declaration-pada-function/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[deka]]></dc:creator>
		<pubDate>Wed, 08 Jul 2026 12:46:28 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Tutorial PHP]]></category>
		<category><![CDATA[tutorial php]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://www.bisasoftware.id/2026/?p=684</guid>

					<description><![CDATA[Tujuan Pembelajaran Setelah mempelajari subbab ini, peserta didik diharapkan mampu: Pendahuluan Pada materi sebelumnya kita telah membuat function seperti berikut....]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<h1 class="wp-block-heading">Tujuan Pembelajaran</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Setelah mempelajari subbab ini, peserta didik diharapkan mampu:</p>



<ul class="wp-block-list">
<li>Menjelaskan pengertian <strong>Type Declaration</strong>.</li>



<li>Memahami manfaat penggunaan tipe data pada parameter function.</li>



<li>Menggunakan <strong>Scalar Type Declaration</strong>.</li>



<li>Menggunakan <strong>Return Type Declaration</strong>.</li>



<li>Memahami <strong>Nullable Type</strong>.</li>



<li>Memahami <strong>Union Type</strong> (PHP 8+).</li>



<li>Menerapkan Type Declaration pada studi kasus nyata.</li>



<li>Menulis function sesuai standar PHP modern.</li>
</ul>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Pendahuluan</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Pada materi sebelumnya kita telah membuat function seperti berikut.</p>



<pre class="wp-block-code"><code>function tambah($a, $b)
{
    return $a + $b;
}</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Program tersebut berjalan dengan baik.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Tetapi bagaimana jika dipanggil seperti berikut?</p>



<pre class="wp-block-code"><code>echo tambah("Andi", "Budi");</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Atau</p>



<pre class="wp-block-code"><code>echo tambah(10, "Lima");</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Apakah hasilnya sesuai harapan?</p>



<p class="wp-block-paragraph">Belum tentu.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Kesalahan seperti ini sering menjadi sumber <strong>bug</strong> pada aplikasi.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Oleh karena itu, PHP modern menyediakan <strong>Type Declaration</strong>.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Apa itu Type Declaration?</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Type Declaration adalah fitur PHP yang digunakan untuk <strong>menentukan tipe data</strong> yang boleh diterima oleh parameter function atau dikembalikan oleh function.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Dengan kata lain, programmer dapat memberi aturan seperti berikut:</p>



<ul class="wp-block-list">
<li>Parameter pertama harus berupa <strong>integer</strong></li>



<li>Parameter kedua harus berupa <strong>integer</strong></li>



<li>Nilai yang dikembalikan harus berupa <strong>integer</strong></li>
</ul>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Mengapa Type Declaration Penting?</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Tanpa Type Declaration:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>function kali($a, $b)
{
    return $a * $b;
}</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Programmer lain dapat memanggil:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>kali("Sepuluh", true);</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Kode menjadi sulit diprediksi.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Dengan Type Declaration:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>function kali(int $a, int $b)
{
    return $a * $b;
}</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Parameter yang diharapkan menjadi lebih jelas.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Jenis Type Declaration</h1>



<p class="wp-block-paragraph">PHP mendukung berbagai tipe data, antara lain:</p>



<figure class="wp-block-table"><table class="has-fixed-layout"><thead><tr><th>Tipe</th><th>Keterangan</th></tr></thead><tbody><tr><td><code>int</code></td><td>Bilangan bulat</td></tr><tr><td><code>float</code></td><td>Bilangan desimal</td></tr><tr><td><code>string</code></td><td>Teks</td></tr><tr><td><code>bool</code></td><td>Nilai benar atau salah</td></tr><tr><td><code>array</code></td><td>Larik</td></tr><tr><td><code>object</code></td><td>Objek</td></tr><tr><td><code>callable</code></td><td>Function yang dapat dipanggil</td></tr><tr><td><code>iterable</code></td><td>Data yang dapat diulang</td></tr><tr><td><code>mixed</code></td><td>Berbagai tipe data (PHP 8+)</td></tr></tbody></table></figure>



<p class="wp-block-paragraph">Pada subbab ini kita akan memulai dari tipe yang paling sering digunakan.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Integer Type</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Contoh:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php

function luasPersegi(int $sisi)
{
    return $sisi * $sisi;
}

echo luasPersegi(8);

?&gt;</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Output</p>



<pre class="wp-block-code"><code>64</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Dua Parameter Integer</h1>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php

function tambah(int $a, int $b)
{
    return $a + $b;
}

echo tambah(20, 30);

?&gt;</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Output</p>



<pre class="wp-block-code"><code>50</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">String Type</h1>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php

function salam(string $nama)
{
    return "Halo ".$nama;
}

echo salam("Andi");

?&gt;</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Output</p>



<pre class="wp-block-code"><code>Halo Andi</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Float Type</h1>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php

function luasLingkaran(float $r)
{
    return 3.14 * $r * $r;
}

echo luasLingkaran(7.5);

?&gt;</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Output</p>



<pre class="wp-block-code"><code>176.625</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Boolean Type</h1>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php

function status(bool $aktif)
{
    if($aktif){
        return "Aktif";
    }

    return "Tidak Aktif";
}

echo status(true);

?&gt;</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Output</p>



<pre class="wp-block-code"><code>Aktif</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Menggabungkan Beberapa Tipe</h1>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php

function biodata(
    string $nama,
    int $umur,
    bool $aktif
)
{
    echo "Nama : ".$nama."&lt;br&gt;";
    echo "Umur : ".$umur."&lt;br&gt;";

    echo "Status : ";

    echo $aktif ? "Aktif" : "Tidak Aktif";
}

biodata(
    "Andi",
    17,
    true
);

?&gt;</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Return Type Declaration</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Selain parameter, kita juga dapat menentukan tipe data hasil yang dikembalikan.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Sintaks:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>function namaFunction(): tipeData</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h2 class="wp-block-heading">Contoh</h2>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php

function tambah(
    int $a,
    int $b
): int
{
    return $a + $b;
}

echo tambah(10,5);

?&gt;</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Output</p>



<pre class="wp-block-code"><code>15</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Return String</h1>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php

function sekolah(): string
{
    return "SMK Negeri 1";
}

echo sekolah();

?&gt;</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Return Boolean</h1>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php

function lulus(int $nilai): bool
{
    return $nilai &gt;= 75;
}

var_dump(lulus(80));

?&gt;</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Output</p>



<pre class="wp-block-code"><code>bool(true)</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Nullable Type</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Kadang sebuah parameter boleh bernilai <strong>null</strong>.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Gunakan tanda <code>?</code>.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Contoh:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php

function cetakNama(?string $nama)
{
    if($nama === null){
        echo "Nama belum diisi";
    }else{
        echo $nama;
    }
}

cetakNama(null);

?&gt;</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Output</p>



<pre class="wp-block-code"><code>Nama belum diisi</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<p class="wp-block-paragraph">Contoh lain:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>cetakNama("Budi");</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Output</p>



<pre class="wp-block-code"><code>Budi</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Union Type (PHP 8+)</h1>



<p class="wp-block-paragraph">PHP 8 memperkenalkan <strong>Union Type</strong>.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Artinya parameter dapat menerima lebih dari satu tipe data.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Contoh:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php

function tampilkan(
    int|string $data
)
{
    echo $data;
}

tampilkan(100);

echo "&lt;br&gt;";

tampilkan("Seratus");

?&gt;</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Output</p>



<pre class="wp-block-code"><code>100

Seratus</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Union Return Type</h1>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php

function hasil(bool $lulus): string|int
{
    if($lulus){
        return "Lulus";
    }

    return 0;
}

echo hasil(true);

?&gt;</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Studi Kasus 1</h1>



<h2 class="wp-block-heading">Menghitung Luas Persegi Panjang</h2>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php

function luas(
    float $panjang,
    float $lebar
): float
{
    return $panjang * $lebar;
}

echo luas(12.5,8);

?&gt;</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Studi Kasus 2</h1>



<h2 class="wp-block-heading">Menghitung Gaji Bersih</h2>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php

function gajiBersih(
    int $gajiPokok,
    int $bonus
): int
{
    return $gajiPokok + $bonus;
}

echo gajiBersih(
    5000000,
    1000000
);

?&gt;</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Studi Kasus 3</h1>



<h2 class="wp-block-heading">Menentukan Kelulusan</h2>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php

function cekKelulusan(
    int $nilai
): string
{
    return $nilai &gt;=75
        ? "Lulus"
        : "Remedial";
}

echo cekKelulusan(82);

?&gt;</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Best Practice Programmer</h1>



<h2 class="wp-block-heading">Gunakan Type Declaration pada Function Baru</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Kurang baik:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>function tambah($a,$b)</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Lebih baik:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>function tambah(
    int $a,
    int $b
): int</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h2 class="wp-block-heading">Gunakan Return Type</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Return type membuat function lebih mudah dipahami oleh programmer lain.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h2 class="wp-block-heading">Pilih Tipe Data yang Tepat</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Gunakan:</p>



<ul class="wp-block-list">
<li><code>int</code> untuk bilangan bulat</li>



<li><code>float</code> untuk angka desimal</li>



<li><code>string</code> untuk teks</li>



<li><code>bool</code> untuk status</li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">Hindari menggunakan <code>mixed</code> jika satu tipe data sudah cukup.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Kesalahan yang Sering Dilakukan Pemula</h1>



<h2 class="wp-block-heading">Salah Menentukan Tipe</h2>



<pre class="wp-block-code"><code>function umur(
    string $umur
)</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Padahal umur lebih tepat menggunakan <code>int</code>.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h2 class="wp-block-heading">Tidak Menentukan Return Type</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Akibatnya programmer lain tidak mengetahui jenis data yang dikembalikan oleh function.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h2 class="wp-block-heading">Menggunakan Nullable Tanpa Alasan</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Nullable (<code>?string</code>, <code>?int</code>, dan sebagainya) hanya digunakan jika nilai <code>null</code> memang merupakan kondisi yang valid dalam aplikasi.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Latihan Praktik</h1>



<h2 class="wp-block-heading">Latihan 1</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Buat function:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>luasPersegi(int $sisi): int</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h2 class="wp-block-heading">Latihan 2</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Buat function:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>kelilingPersegiPanjang(
    float $panjang,
    float $lebar
): float</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h2 class="wp-block-heading">Latihan 3</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Buat function:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>profil(
    string $nama,
    int $umur
): string</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">yang mengembalikan teks biodata.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h2 class="wp-block-heading">Latihan 4</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Gunakan <code>?string</code> pada parameter nama dan tampilkan pesan jika nilainya <code>null</code>.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h2 class="wp-block-heading">Latihan 5</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Buat function menggunakan <strong>Union Type</strong> yang menerima <code>int|string</code>, kemudian tampilkan nilainya.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Tugas Praktik Bab 8.2B-2A</h1>



<h2 class="wp-block-heading">Sistem Data Produk</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Buat program menggunakan beberapa function dengan <strong>Type Declaration</strong>.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Minimal memiliki function berikut:</p>



<ul class="wp-block-list">
<li><code>hitungDiskon(float $harga): float</code></li>



<li><code>hitungPPN(float $harga): float</code></li>



<li><code>hargaAkhir(float $harga): float</code></li>



<li><code>statusStok(int $stok): string</code></li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">Ketentuan:</p>



<ol class="wp-block-list">
<li>Semua parameter harus menggunakan <strong>Type Declaration</strong>.</li>



<li>Semua function harus memiliki <strong>Return Type Declaration</strong>.</li>



<li>Tampilkan hasil dalam tabel HTML dengan kolom:
<ul class="wp-block-list">
<li>Nama Produk</li>



<li>Harga Awal</li>



<li>Diskon</li>



<li>PPN</li>



<li>Harga Akhir</li>



<li>Status Stok</li>
</ul>
</li>



<li>Tambahkan minimal lima data produk.</li>
</ol>



<h3 class="wp-block-heading">Tantangan (Opsional)</h3>



<ul class="wp-block-list">
<li>Gunakan <strong>Union Type</strong> pada fungsi pencarian produk sehingga dapat menerima <strong>ID produk (integer)</strong> atau <strong>kode produk (string)</strong>.</li>



<li>Tambahkan <strong>Nullable Type</strong> pada parameter deskripsi produk sehingga dapat bernilai <code>null</code> jika belum diisi.</li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph"></p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://www.bisasoftware.id/2026/bab-8-2b-2a-type-declaration-pada-function/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>BAB 8.2B-1 – VARIABLE SCOPE (RUANG LINGKUP VARIABEL)</title>
		<link>https://www.bisasoftware.id/2026/bab-8-2b-1-variable-scope-ruang-lingkup-variabel/</link>
					<comments>https://www.bisasoftware.id/2026/bab-8-2b-1-variable-scope-ruang-lingkup-variabel/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[deka]]></dc:creator>
		<pubDate>Wed, 08 Jul 2026 12:40:35 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Tutorial PHP]]></category>
		<category><![CDATA[tutorial php]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://www.bisasoftware.id/2026/?p=682</guid>

					<description><![CDATA[Tujuan Pembelajaran Setelah mempelajari bab ini, peserta didik diharapkan mampu: Pendahuluan Pada bab sebelumnya kita telah mempelajari cara membuat function....]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<h1 class="wp-block-heading">Tujuan Pembelajaran</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Setelah mempelajari bab ini, peserta didik diharapkan mampu:</p>



<ul class="wp-block-list">
<li>Menjelaskan pengertian Variable Scope.</li>



<li>Memahami Local Scope.</li>



<li>Memahami Global Scope.</li>



<li>Menggunakan keyword <code>global</code>.</li>



<li>Menggunakan array <code>$GLOBALS</code>.</li>



<li>Memahami Static Variable.</li>



<li>Menentukan jenis scope yang tepat sesuai kebutuhan.</li>



<li>Menerapkan Variable Scope dalam studi kasus aplikasi sederhana.</li>
</ul>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Pendahuluan</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Pada bab sebelumnya kita telah mempelajari cara membuat function.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Perhatikan contoh berikut.</p>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php

function salam()
{
    echo "Halo Dunia";
}

salam();

?&gt;</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Program tersebut berjalan dengan baik.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Namun bagaimana jika kita mempunyai variabel seperti berikut?</p>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php

$nama = "Andi";

function tampilkan()
{
    echo $nama;
}

tampilkan();

?&gt;</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Apakah program akan menampilkan:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>Andi</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Jawabannya adalah <strong>tidak</strong>.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Mengapa?</p>



<p class="wp-block-paragraph">Karena variabel mempunyai <strong>ruang lingkup (scope)</strong>.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Apa itu Variable Scope?</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Variable Scope adalah <strong>cakupan atau wilayah di mana sebuah variabel dapat digunakan</strong>.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Setiap variabel yang dibuat di PHP memiliki batas penggunaan.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ilustrasi sederhana:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>Program

│

├── Variabel Global
│
├── Function A
│      └── Variabel Local
│
├── Function B
│      └── Variabel Local
│
└── Function C
       └── Variabel Local</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Artinya:</p>



<ul class="wp-block-list">
<li>Variabel global berada di luar function.</li>



<li>Variabel local berada di dalam function.</li>



<li>Keduanya memiliki aturan penggunaan yang berbeda.</li>
</ul>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Jenis Variable Scope</h1>



<p class="wp-block-paragraph">PHP memiliki beberapa jenis ruang lingkup variabel:</p>



<ol class="wp-block-list">
<li>Local Scope</li>



<li>Global Scope</li>



<li>Static Scope</li>
</ol>



<p class="wp-block-paragraph">Pada bab ini ketiga jenis tersebut akan dipelajari secara bertahap.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Local Scope</h1>



<h2 class="wp-block-heading">Pengertian</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Local Scope adalah variabel yang dibuat <strong>di dalam function</strong>.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Variabel ini hanya dapat digunakan oleh function tersebut.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Contoh:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php

function biodata()
{
    $nama = "Andi";

    echo $nama;
}

biodata();

?&gt;</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Output</p>



<pre class="wp-block-code"><code>Andi</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Program berjalan normal.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Variabel Local Tidak Dapat Diakses dari Luar Function</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Perhatikan contoh berikut.</p>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php

function biodata()
{
    $nama = "Andi";
}

biodata();

echo $nama;

?&gt;</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Hasil:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>Undefined variable $nama</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Mengapa?</p>



<p class="wp-block-paragraph">Karena <code>$nama</code> hanya hidup di dalam function <code>biodata()</code>.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Begitu function selesai dijalankan, variabel tersebut tidak dapat diakses lagi.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Setiap Function Memiliki Variabel Sendiri</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Perhatikan contoh berikut.</p>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php

function siswaA()
{
    $nama = "Andi";

    echo $nama;
}

function siswaB()
{
    $nama = "Budi";

    echo "&lt;br&gt;";

    echo $nama;
}

siswaA();

siswaB();

?&gt;</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Output</p>



<pre class="wp-block-code"><code>Andi

Budi</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Meskipun sama-sama bernama <code>$nama</code>, kedua variabel tersebut <strong>tidak saling memengaruhi</strong> karena masing-masing berada pada function yang berbeda.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Kelebihan Local Scope</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Menggunakan Local Scope memiliki beberapa keuntungan:</p>



<ul class="wp-block-list">
<li>Variabel lebih aman.</li>



<li>Mengurangi konflik nama.</li>



<li>Program lebih modular.</li>



<li>Lebih mudah dipelihara.</li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">Karena alasan inilah programmer profesional lebih sering menggunakan variabel lokal dibandingkan variabel global.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Global Scope</h1>



<h2 class="wp-block-heading">Pengertian</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Global Scope adalah variabel yang dibuat <strong>di luar function</strong>.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Contoh:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php

$nama = "Andi";

echo $nama;

?&gt;</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Output</p>



<pre class="wp-block-code"><code>Andi</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Variabel ini dapat digunakan di area program utama.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Namun, apakah dapat langsung digunakan di dalam function?</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Global Scope Tidak Otomatis Masuk ke Function</h1>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php

$nama = "Andi";

function tampilkan()
{
    echo $nama;
}

tampilkan();

?&gt;</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Hasil:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>Undefined variable $nama</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Hal ini sering membingungkan programmer pemula.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Penyebabnya adalah function memiliki ruang lingkup sendiri.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Menggunakan Keyword global</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Jika ingin menggunakan variabel global di dalam function, gunakan keyword <code>global</code>.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Contoh:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php

$nama = "Andi";

function tampilkan()
{
    global $nama;

    echo $nama;
}

tampilkan();

?&gt;</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Output</p>



<pre class="wp-block-code"><code>Andi</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Keyword <code>global</code> memberi tahu PHP bahwa variabel tersebut berasal dari luar function.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Menggunakan Lebih dari Satu Variabel Global</h1>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php

$nama = "Andi";
$kelas = "XI RPL";

function dataSiswa()
{
    global $nama, $kelas;

    echo $nama;

    echo "&lt;br&gt;";

    echo $kelas;
}

dataSiswa();

?&gt;</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Output</p>



<pre class="wp-block-code"><code>Andi

XI RPL</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Mengubah Nilai Variabel Global</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Variabel global dapat diubah dari dalam function.</p>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php

$nilai = 80;

function ubahNilai()
{
    global $nilai;

    $nilai = 95;
}

ubahNilai();

echo $nilai;

?&gt;</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Output</p>



<pre class="wp-block-code"><code>95</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Programmer harus berhati-hati karena perubahan ini akan memengaruhi seluruh program.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Mengenal Array <code>$GLOBALS</code></h1>



<p class="wp-block-paragraph">Selain keyword <code>global</code>, PHP menyediakan array khusus bernama <code>$GLOBALS</code>.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Array ini menyimpan seluruh variabel global.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Contoh:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php

$a = 10;
$b = 20;

function jumlah()
{
    echo $GLOBALS&#91;'a'] + $GLOBALS&#91;'b'];
}

jumlah();

?&gt;</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Output</p>



<pre class="wp-block-code"><code>30</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Menampilkan Isi <code>$GLOBALS</code></h1>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php

$nama = "Andi";
$umur = 17;

print_r($GLOBALS);

?&gt;</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Program akan menampilkan seluruh variabel global yang tersedia beserta informasi lain yang disediakan PHP.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Kapan Menggunakan <code>$GLOBALS</code>?</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Penggunaan <code>$GLOBALS</code> sebaiknya dibatasi pada kondisi tertentu.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Pada aplikasi modern, penggunaan parameter dan return lebih disarankan dibandingkan terlalu banyak mengakses variabel global.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Static Variable</h1>



<h2 class="wp-block-heading">Pengertian</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Biasanya variabel lokal akan <strong>hilang</strong> setelah function selesai dijalankan.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Namun bagaimana jika kita ingin nilainya tetap tersimpan?</p>



<p class="wp-block-paragraph">Gunakan keyword <code>static</code>.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Contoh Tanpa Static</h1>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php

function hitung()
{
    $angka = 1;

    echo $angka;

    $angka++;
}

hitung();

echo "&lt;br&gt;";

hitung();

?&gt;</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Output</p>



<pre class="wp-block-code"><code>1

1</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Mengapa selalu 1?</p>



<p class="wp-block-paragraph">Karena setiap function dipanggil, variabel dibuat ulang.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Contoh Menggunakan Static</h1>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php

function hitung()
{
    static $angka = 1;

    echo $angka;

    echo "&lt;br&gt;";

    $angka++;
}

hitung();

hitung();

hitung();

?&gt;</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Output</p>



<pre class="wp-block-code"><code>1

2

3</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Nilai <code>$angka</code> tetap tersimpan meskipun function selesai dijalankan.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Studi Kasus 1 – Penghitung Jumlah Pengunjung</h1>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php

function counter()
{
    static $jumlah = 0;

    $jumlah++;

    echo "Pengunjung ke-".$jumlah."&lt;br&gt;";
}

counter();
counter();
counter();
counter();

?&gt;</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Output</p>



<pre class="wp-block-code"><code>Pengunjung ke-1
Pengunjung ke-2
Pengunjung ke-3
Pengunjung ke-4</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Studi Kasus 2 – Nomor Antrian</h1>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php

function nomorAntrian()
{
    static $nomor = 100;

    echo "Nomor : ".$nomor."&lt;br&gt;";

    $nomor++;
}

nomorAntrian();
nomorAntrian();
nomorAntrian();

?&gt;</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Output</p>



<pre class="wp-block-code"><code>Nomor : 100
Nomor : 101
Nomor : 102</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Perbandingan Jenis Scope</h1>



<figure class="wp-block-table"><table class="has-fixed-layout"><thead><tr><th>Jenis</th><th>Lokasi</th><th>Dapat Diakses</th></tr></thead><tbody><tr><td>Local</td><td>Di dalam function</td><td>Hanya function tersebut</td></tr><tr><td>Global</td><td>Di luar function</td><td>Program utama</td></tr><tr><td>Static</td><td>Di dalam function</td><td>Nilainya tetap tersimpan antar pemanggilan function</td></tr></tbody></table></figure>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Best Practice Programmer</h1>



<h2 class="wp-block-heading">Gunakan Local Scope Sebisa Mungkin</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Semakin sedikit variabel global, semakin mudah program dipelihara.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h2 class="wp-block-heading">Hindari Terlalu Banyak Menggunakan <code>global</code></h2>



<p class="wp-block-paragraph">Lebih baik mengirim data menggunakan parameter dan menerima hasil melalui <code>return</code>.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h2 class="wp-block-heading">Gunakan Static Hanya Bila Dibutuhkan</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Static cocok untuk penghitung (<em>counter</em>), cache sederhana, atau nomor urut, tetapi tidak perlu digunakan pada semua variabel.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Kesalahan yang Sering Dilakukan Pemula</h1>



<h3 class="wp-block-heading">Menganggap Variabel Global Otomatis Masuk ke Function</h3>



<pre class="wp-block-code"><code>echo $nama;</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">di dalam function tidak akan bekerja tanpa <code>global</code> atau <code>$GLOBALS</code>.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h3 class="wp-block-heading">Menggunakan Static Padahal Tidak Diperlukan</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Akibatnya nilai variabel terus bertambah dan menghasilkan hasil yang tidak diharapkan.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h3 class="wp-block-heading">Terlalu Banyak Variabel Global</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Program menjadi sulit dipahami dan rawan bug karena banyak bagian dapat mengubah nilai variabel yang sama.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Latihan Praktik</h1>



<h2 class="wp-block-heading">Latihan 1</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Buat function yang memiliki variabel lokal berisi nama siswa, kemudian tampilkan hasilnya.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h2 class="wp-block-heading">Latihan 2</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Buat variabel global <code>$sekolah</code>, lalu tampilkan nilainya dari dalam function menggunakan keyword <code>global</code>.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h2 class="wp-block-heading">Latihan 3</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Gunakan <code>$GLOBALS</code> untuk menjumlahkan dua buah variabel global.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h2 class="wp-block-heading">Latihan 4</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Buat function <code>counter()</code> menggunakan variabel <code>static</code> sehingga menghasilkan output:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>1
2
3
4
5</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h2 class="wp-block-heading">Latihan 5</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Buat program yang memiliki variabel lokal dan global dengan nama yang sama. Amati perbedaannya ketika ditampilkan.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Tugas Praktik Bab 8.2B-1</h1>



<h2 class="wp-block-heading">Sistem Nomor Tiket Pelayanan</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Buat program PHP yang mensimulasikan sistem antrean pada loket pelayanan dengan ketentuan:</p>



<ol class="wp-block-list">
<li>Gunakan variabel <code>static</code> untuk menyimpan nomor antrean.</li>



<li>Buat function <code>ambilNomor()</code> yang akan:
<ul class="wp-block-list">
<li>Menampilkan nomor antrean saat ini.</li>



<li>Menambah nomor untuk pemanggilan berikutnya.</li>
</ul>
</li>



<li>Gunakan variabel global untuk menyimpan nama instansi, misalnya:</li>
</ol>



<pre class="wp-block-code"><code>$instansi = "SMK Negeri 1";</code></pre>



<ol start="4" class="wp-block-list">
<li>Tampilkan nama instansi dari dalam function menggunakan keyword <code>global</code>.</li>



<li>Panggil function <code>ambilNomor()</code> minimal lima kali sehingga terlihat nomor antrean bertambah secara otomatis.</li>
</ol>



<h3 class="wp-block-heading">Tantangan (Opsional)</h3>



<ul class="wp-block-list">
<li>Tambahkan format nomor seperti <code>A001</code>, <code>A002</code>, <code>A003</code>, dan seterusnya.</li>



<li>Buat function kedua <code>resetNomor()</code> untuk mengembalikan nomor antrean ke nilai awal (petunjuk: materi ini akan lebih mudah diselesaikan setelah memahami konsep yang lebih lanjut pada bab berikutnya).</li>
</ul>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://www.bisasoftware.id/2026/bab-8-2b-1-variable-scope-ruang-lingkup-variabel/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>BAB 8.2A – PARAMETER DAN RETURN VALUE PADA FUNCTION</title>
		<link>https://www.bisasoftware.id/2026/bab-8-2a-parameter-dan-return-value-pada-function/</link>
					<comments>https://www.bisasoftware.id/2026/bab-8-2a-parameter-dan-return-value-pada-function/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[deka]]></dc:creator>
		<pubDate>Wed, 08 Jul 2026 12:38:25 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Tutorial PHP]]></category>
		<category><![CDATA[tutorial php]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://www.bisasoftware.id/2026/?p=680</guid>

					<description><![CDATA[Tujuan Pembelajaran Setelah mempelajari bab ini, peserta didik mampu: Pendahuluan Pada Bab 8.1 kita telah membuat function seperti berikut. Function...]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<h1 class="wp-block-heading">Tujuan Pembelajaran</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Setelah mempelajari bab ini, peserta didik mampu:</p>



<ul class="wp-block-list">
<li>Memahami konsep parameter dan argumen.</li>



<li>Membuat function dengan satu atau lebih parameter.</li>



<li>Menggunakan nilai bawaan (<em>default parameter</em>).</li>



<li>Mengembalikan nilai menggunakan <code>return</code>.</li>



<li>Memahami perbedaan <code>echo</code> dan <code>return</code>.</li>



<li>Menerapkan function dalam studi kasus perhitungan.</li>



<li>Menulis kode yang lebih fleksibel dan mudah digunakan kembali.</li>
</ul>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Pendahuluan</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Pada Bab 8.1 kita telah membuat function seperti berikut.</p>



<pre class="wp-block-code"><code>function salam()
{
    echo "Selamat Datang";
}</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Function tersebut selalu menghasilkan output yang sama.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Bagaimana jika kita ingin menampilkan nama pengguna yang berbeda?</p>



<p class="wp-block-paragraph">Misalnya:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>Selamat Datang Andi

Selamat Datang Budi

Selamat Datang Citra</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Apakah kita harus membuat tiga function?</p>



<p class="wp-block-paragraph">Tentu tidak.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Kita cukup menggunakan <strong>parameter</strong>.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Apa itu Parameter?</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Parameter adalah <strong>variabel yang dideklarasikan pada saat membuat function</strong>.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ilustrasi:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>Function

↓

Menerima Data

↓

Mengolah Data

↓

Menghasilkan Output</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Parameter vs Argument</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Banyak pemula menganggap keduanya sama.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Padahal berbeda.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Perhatikan contoh berikut.</p>



<pre class="wp-block-code"><code>function salam($nama)
{
    echo "Halo ".$nama;
}

salam("Andi");</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Pada kode tersebut:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>$nama</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">adalah <strong>Parameter</strong>.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Sedangkan:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>"Andi"</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">adalah <strong>Argument</strong>.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Sederhananya:</p>



<p class="wp-block-paragraph">Parameter adalah <strong>tempat menerima data</strong>.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Argument adalah <strong>data yang dikirim</strong>.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Function dengan Satu Parameter</h1>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php

function salam($nama)
{
    echo "Selamat Datang ".$nama;
}

salam("Andi");

?&gt;</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Output</p>



<pre class="wp-block-code"><code>Selamat Datang Andi</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<p class="wp-block-paragraph">Contoh lain.</p>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php

function sekolah($namaSekolah)
{
    echo "Belajar di ".$namaSekolah;
}

sekolah("SMK Negeri 1");

?&gt;</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Output</p>



<pre class="wp-block-code"><code>Belajar di SMK Negeri 1</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Function Dipanggil Berkali-kali</h1>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php

function salam($nama)
{
    echo "Halo ".$nama."&lt;br&gt;";
}

salam("Andi");

salam("Budi");

salam("Citra");

?&gt;</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Output</p>



<pre class="wp-block-code"><code>Halo Andi

Halo Budi

Halo Citra</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Inilah kekuatan function.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Function dengan Dua Parameter</h1>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php

function biodata($nama,$kelas)
{
    echo "Nama : ".$nama;

    echo "&lt;br&gt;";

    echo "Kelas : ".$kelas;
}

biodata("Andi","XI RPL");

?&gt;</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Output</p>



<pre class="wp-block-code"><code>Nama : Andi

Kelas : XI RPL</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Function dengan Banyak Parameter</h1>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php

function siswa($nama,$kelas,$jurusan,$umur)
{

echo "Nama : ".$nama."&lt;br&gt;";

echo "Kelas : ".$kelas."&lt;br&gt;";

echo "Jurusan : ".$jurusan."&lt;br&gt;";

echo "Umur : ".$umur;

}

siswa(

"Andi",

"XI",

"RPL",

17

);

?&gt;</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Urutan Parameter Sangat Penting</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Perhatikan.</p>



<pre class="wp-block-code"><code>function data($nama,$umur)
{
    echo $nama;

    echo "&lt;br&gt;";

    echo $umur;
}

data(18,"Andi");</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Output</p>



<pre class="wp-block-code"><code>18

Andi</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Mengapa salah?</p>



<p class="wp-block-paragraph">Karena urutan argument tidak sesuai dengan parameter.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Seharusnya:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>data("Andi",18);</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Default Parameter</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Kadang kita ingin memberi nilai bawaan.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Contoh:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php

function salam($nama="Pengunjung")
{
    echo "Halo ".$nama;
}

salam();

?&gt;</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Output</p>



<pre class="wp-block-code"><code>Halo Pengunjung</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Jika dipanggil:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>salam("Andi");</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Output</p>



<pre class="wp-block-code"><code>Halo Andi</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<p class="wp-block-paragraph">Contoh lain.</p>



<pre class="wp-block-code"><code>function negara($nama="Indonesia")
{
    echo $nama;
}

negara();

echo "&lt;br&gt;";

negara("Malaysia");</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Output</p>



<pre class="wp-block-code"><code>Indonesia

Malaysia</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Mengapa Default Parameter Berguna?</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Misalnya aplikasi kasir.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Jika pelanggan tidak mengisi kota.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Secara otomatis:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>Kota = Semarang</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Atau:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>Negara = Indonesia</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Program tetap dapat berjalan.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Apa itu Return Value?</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Selama ini function langsung menampilkan output menggunakan <code>echo</code>.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Namun programmer profesional sering menggunakan:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>return</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Mengapa?</p>



<p class="wp-block-paragraph">Karena hasilnya bisa digunakan kembali.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Function Menggunakan echo</h1>



<pre class="wp-block-code"><code>function tambah()
{
    echo 5+5;
}

tambah();</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Output</p>



<pre class="wp-block-code"><code>10</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Function Menggunakan return</h1>



<pre class="wp-block-code"><code>function tambah()
{
    return 5+5;
}

echo tambah();</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Output</p>



<pre class="wp-block-code"><code>10</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Sekilas terlihat sama.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Tetapi sebenarnya sangat berbeda.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Perbedaan echo dan return</h1>



<figure class="wp-block-table"><table class="has-fixed-layout"><thead><tr><th>echo</th><th>return</th></tr></thead><tbody><tr><td>Langsung menampilkan output</td><td>Mengembalikan nilai</td></tr><tr><td>Tidak dapat disimpan</td><td>Dapat disimpan ke variabel</td></tr><tr><td>Cocok untuk tampilan</td><td>Cocok untuk proses perhitungan</td></tr></tbody></table></figure>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Contoh Return</h1>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php

function luasPersegi($sisi)
{
    return $sisi*$sisi;
}

echo luasPersegi(8);

?&gt;</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Output</p>



<pre class="wp-block-code"><code>64</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Return Dapat Disimpan</h1>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php

function luas($p,$l)
{
    return $p*$l;
}

$hasil=luas(10,5);

echo $hasil;

?&gt;</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Output</p>



<pre class="wp-block-code"><code>50</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Return Digunakan Dalam Perhitungan</h1>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php

function tambah($a,$b)
{
    return $a+$b;
}

$total=tambah(10,20)+100;

echo $total;

?&gt;</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Output</p>



<pre class="wp-block-code"><code>130</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Function Menghitung Nilai Rata-rata</h1>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php

function rataRata($tugas,$uts,$uas)
{

return ($tugas+$uts+$uas)/3;

}

echo rataRata(

80,

90,

85

);

?&gt;</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Output</p>



<pre class="wp-block-code"><code>85</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Studi Kasus 1</h1>



<h2 class="wp-block-heading">Menghitung Luas Persegi Panjang</h2>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php

function luas($panjang,$lebar)
{

return $panjang*$lebar;

}

echo "Luas = ".luas(12,6);

?&gt;</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Studi Kasus 2</h1>



<h2 class="wp-block-heading">Menghitung Gaji</h2>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php

function gaji($pokok,$bonus)
{

return $pokok+$bonus;

}

echo gaji(

5000000,

750000

);

?&gt;</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Studi Kasus 3</h1>



<h2 class="wp-block-heading">Menghitung Diskon</h2>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php

function diskon($harga)
{

return $harga*0.1;

}

$harga=500000;

echo "Diskon = ".diskon($harga);

?&gt;</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Best Practice Programmer</h1>



<h3 class="wp-block-heading">Gunakan Nama Function yang Jelas</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Lebih baik</p>



<pre class="wp-block-code"><code>function hitungLuas()</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">daripada</p>



<pre class="wp-block-code"><code>function x()</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h3 class="wp-block-heading">Gunakan Return Untuk Perhitungan</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Kurang baik</p>



<pre class="wp-block-code"><code>function luas()
{

echo 50;

}</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Lebih baik</p>



<pre class="wp-block-code"><code>function luas()
{

return 50;

}</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h3 class="wp-block-heading">Gunakan Parameter Sesedikit Mungkin</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Jika parameter sudah terlalu banyak (lebih dari 5 atau 6), pertimbangkan menggunakan array atau objek agar kode lebih mudah dipelihara.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Kesalahan yang Sering Dilakukan Pemula</h1>



<h2 class="wp-block-heading">Lupa Mengirim Argument</h2>



<pre class="wp-block-code"><code>function halo($nama)
{

echo $nama;

}

halo();</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Akan menghasilkan error karena parameter wajib tidak diberikan.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h2 class="wp-block-heading">Menggunakan echo Padahal Membutuhkan Return</h2>



<pre class="wp-block-code"><code>$hasil=tambah(5,5);</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Tidak akan bekerja jika function hanya menggunakan <code>echo</code>.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h2 class="wp-block-heading">Salah Urutan Parameter</h2>



<pre class="wp-block-code"><code>data(

18,

"Andi"

);</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Output menjadi tidak sesuai.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Latihan Praktik</h1>



<h2 class="wp-block-heading">Latihan 1</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Buat function:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>identitas($nama)</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">yang menampilkan:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>Selamat Datang, &#91;Nama]</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h2 class="wp-block-heading">Latihan 2</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Buat function:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>perkalian($a,$b)</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">yang mengembalikan hasil perkalian menggunakan <code>return</code>.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h2 class="wp-block-heading">Latihan 3</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Buat function:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>volumeKubus($sisi)</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Gunakan rumus:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>sisi × sisi × sisi</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h2 class="wp-block-heading">Latihan 4</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Buat function:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>nilaiAkhir($tugas,$uts,$uas)</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Hitung rata-rata menggunakan <code>return</code>.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h2 class="wp-block-heading">Latihan 5</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Buat function dengan default parameter.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Contoh:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>kota($nama="Semarang")</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Tugas Praktik Bab 8.2A</h1>



<h2 class="wp-block-heading">Sistem Penggajian Sederhana</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Buat sebuah program menggunakan beberapa function.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Minimal terdiri atas:</p>



<ul class="wp-block-list">
<li><code>hitungGajiPokok()</code></li>



<li><code>hitungBonus()</code></li>



<li><code>hitungPajak()</code></li>



<li><code>totalGaji()</code></li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">Ketentuan:</p>



<ol class="wp-block-list">
<li>Seluruh perhitungan menggunakan <strong>return</strong>.</li>



<li>Gunakan <strong>parameter</strong> pada setiap function.</li>



<li>Hasil akhir ditampilkan dalam bentuk tabel HTML yang berisi:
<ul class="wp-block-list">
<li>Nama Karyawan</li>



<li>Gaji Pokok</li>



<li>Bonus</li>



<li>Pajak</li>



<li>Total Gaji Bersih</li>
</ul>
</li>



<li>Tambahkan minimal tiga data karyawan.</li>
</ol>



<h3 class="wp-block-heading">Tantangan (Opsional)</h3>



<ul class="wp-block-list">
<li>Gunakan <strong>default parameter</strong> untuk persentase pajak (misalnya 5%).</li>



<li>Buat function <code>formatRupiah()</code> yang mengembalikan format mata uang Indonesia menggunakan fungsi bawaan PHP <code>number_format()</code>.</li>
</ul>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://www.bisasoftware.id/2026/bab-8-2a-parameter-dan-return-value-pada-function/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>BAB 8.1 &#8211; FUNCTION (FUNGSI) DALAM PHP</title>
		<link>https://www.bisasoftware.id/2026/bab-8-1-function-fungsi-dalam-php/</link>
					<comments>https://www.bisasoftware.id/2026/bab-8-1-function-fungsi-dalam-php/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[deka]]></dc:creator>
		<pubDate>Wed, 08 Jul 2026 12:35:52 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Tutorial PHP]]></category>
		<category><![CDATA[tutorial php]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://www.bisasoftware.id/2026/?p=678</guid>

					<description><![CDATA[Tujuan Pembelajaran Setelah mempelajari bab ini, peserta didik diharapkan mampu: Pendahuluan Bayangkan Anda diminta membuat aplikasi yang menampilkan judul website...]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<h1 class="wp-block-heading">Tujuan Pembelajaran</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Setelah mempelajari bab ini, peserta didik diharapkan mampu:</p>



<ul class="wp-block-list">
<li>Menjelaskan pengertian function.</li>



<li>Memahami manfaat penggunaan function.</li>



<li>Membuat function sederhana.</li>



<li>Memanggil function dari berbagai bagian program.</li>



<li>Memahami alur eksekusi function.</li>



<li>Menerapkan function dalam berbagai studi kasus.</li>



<li>Menulis kode yang lebih rapi, efisien, dan mudah dipelihara.</li>
</ul>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Pendahuluan</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Bayangkan Anda diminta membuat aplikasi yang menampilkan judul website pada 50 halaman berbeda.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Tanpa menggunakan function, Anda mungkin menulis kode berikut pada setiap file:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>echo "&lt;h1&gt;Sistem Informasi Sekolah&lt;/h1&gt;";</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Jika suatu hari judul website berubah menjadi:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>Sistem Akademik SMK Negeri 1</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Maka Anda harus mengubah 50 file satu per satu.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Cara seperti ini sangat tidak efisien.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Programmer profesional akan membuat sebuah <strong>Function</strong>, kemudian memanggilnya di mana pun diperlukan.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Apa itu Function?</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Function adalah sekumpulan perintah (kode program) yang diberi nama sehingga dapat dipanggil kembali kapan saja.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ilustrasi sederhana:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>Program

│

├── Function Header()
├── Function Menu()
├── Function Footer()
├── Function Login()
└── Function HitungNilai()</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Ketika program membutuhkan bagian tertentu, cukup memanggil nama function tersebut.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Mengapa Menggunakan Function?</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Beberapa keuntungan menggunakan function antara lain:</p>



<h3 class="wp-block-heading">1. Mengurangi Penulisan Kode Berulang (Reusability)</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Kode cukup dibuat satu kali, kemudian digunakan berkali-kali.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h3 class="wp-block-heading">2. Program Lebih Rapi</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Daripada menulis ratusan baris kode dalam satu file, program dapat dibagi menjadi beberapa function sesuai tugasnya.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h3 class="wp-block-heading">3. Lebih Mudah Diperbaiki (Maintenance)</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Jika terjadi kesalahan pada suatu proses, cukup memperbaiki function terkait tanpa harus mencari di seluruh program.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h3 class="wp-block-heading">4. Memudahkan Kerja Tim</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Dalam proyek besar, setiap programmer dapat mengerjakan function yang berbeda sehingga pekerjaan menjadi lebih terstruktur.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h3 class="wp-block-heading">5. Meningkatkan Keterbacaan Kode</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Bandingkan dua contoh berikut.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Tanpa function:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>echo "&lt;header&gt;Website Sekolah&lt;/header&gt;";
echo "&lt;nav&gt;Menu&lt;/nav&gt;";
echo "&lt;footer&gt;Copyright 2026&lt;/footer&gt;";</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Dengan function:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>tampilkanHeader();
tampilkanMenu();
tampilkanFooter();</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Contoh kedua jauh lebih mudah dipahami.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Anatomi Function</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Sintaks dasar function adalah sebagai berikut:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>function namaFunction()
{
    // kumpulan perintah
}</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Penjelasan:</p>



<ul class="wp-block-list">
<li><code>function</code> → kata kunci untuk membuat fungsi.</li>



<li><code>namaFunction</code> → nama fungsi yang dibuat.</li>



<li><code>{ }</code> → berisi kumpulan perintah yang akan dijalankan.</li>
</ul>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Aturan Penamaan Function</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Nama function sebaiknya:</p>



<ul class="wp-block-list">
<li>diawali huruf atau underscore (<code>_</code>)</li>



<li>tidak menggunakan spasi</li>



<li>menggunakan nama yang menggambarkan tugasnya</li>



<li>konsisten menggunakan gaya penamaan</li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">Contoh yang baik:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>function hitungTotal()</code></pre>



<pre class="wp-block-code"><code>function tampilkanProfil()</code></pre>



<pre class="wp-block-code"><code>function cetakLaporan()</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Contoh yang kurang baik:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>function x()</code></pre>



<pre class="wp-block-code"><code>function data1()</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Function Pertama</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Mari membuat function pertama.</p>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php

function salam()
{
    echo "Selamat Datang di Belajar PHP";
}

salam();

?&gt;</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Output</p>



<pre class="wp-block-code"><code>Selamat Datang di Belajar PHP</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Bagaimana Function Bekerja?</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Perhatikan kode berikut.</p>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php

function salam()
{
    echo "Halo Dunia";
}

echo "Program Dimulai&lt;br&gt;";

salam();

echo "&lt;br&gt;Program Selesai";

?&gt;</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Output</p>



<pre class="wp-block-code"><code>Program Dimulai

Halo Dunia

Program Selesai</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Urutan eksekusi:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>Program Dimulai
        │
        ▼
 Memanggil salam()
        │
        ▼
 Menjalankan isi Function
        │
        ▼
 Program dilanjutkan kembali</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Function Dapat Dipanggil Berkali-kali</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Salah satu keunggulan function adalah dapat digunakan berulang kali.</p>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php

function garis()
{
    echo "&lt;hr&gt;";
}

garis();

echo "Data Siswa";

garis();

echo "Nilai";

garis();

?&gt;</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Output:</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<p class="wp-block-paragraph">Data Siswa</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<p class="wp-block-paragraph">Nilai</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Function Berisi Banyak Perintah</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Sebuah function dapat berisi lebih dari satu perintah.</p>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php

function biodata()
{
    echo "&lt;h2&gt;Biodata Siswa&lt;/h2&gt;";

    echo "Nama : Andi&lt;br&gt;";

    echo "Kelas : XI RPL&lt;br&gt;";

    echo "Jurusan : Rekayasa Perangkat Lunak";
}

biodata();

?&gt;</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Studi Kasus 1</h1>



<h2 class="wp-block-heading">Header Website</h2>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php

function headerWebsite()
{
    echo "&lt;h1&gt;SMK Negeri 1&lt;/h1&gt;";

    echo "&lt;hr&gt;";
}

headerWebsite();

echo "Selamat Datang";

?&gt;</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Studi Kasus 2</h1>



<h2 class="wp-block-heading">Footer Website</h2>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php

function footerWebsite()
{
    echo "&lt;hr&gt;";

    echo "Copyright © 2026";
}

echo "Isi Halaman";

footerWebsite();

?&gt;</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Studi Kasus 3</h1>



<h2 class="wp-block-heading">Menu Website</h2>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php

function menu()
{
    echo "&lt;ul&gt;";

    echo "&lt;li&gt;Home&lt;/li&gt;";

    echo "&lt;li&gt;Profil&lt;/li&gt;";

    echo "&lt;li&gt;Galeri&lt;/li&gt;";

    echo "&lt;li&gt;Kontak&lt;/li&gt;";

    echo "&lt;/ul&gt;";
}

menu();

?&gt;</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Menggabungkan Beberapa Function</h1>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php

function headerWebsite()
{
    echo "&lt;h1&gt;Website Sekolah&lt;/h1&gt;";
}

function menu()
{
    echo "&lt;hr&gt;";

    echo "Home | Profil | Kontak";

    echo "&lt;hr&gt;";
}

function footer()
{
    echo "&lt;hr&gt;";

    echo "Copyright 2026";
}

headerWebsite();

menu();

echo "&lt;p&gt;Selamat Datang&lt;/p&gt;";

footer();

?&gt;</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Output:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>Website Sekolah

Home | Profil | Kontak

Selamat Datang

Copyright 2026</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Function di Dalam File yang Sama</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Sebuah file PHP dapat memiliki banyak function.</p>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php

function satu()
{
    echo "Function Pertama";
}

function dua()
{
    echo "Function Kedua";
}

function tiga()
{
    echo "Function Ketiga";
}

satu();

echo "&lt;br&gt;";

dua();

echo "&lt;br&gt;";

tiga();

?&gt;</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Kapan Function Dieksekusi?</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Function <strong>tidak akan berjalan</strong> ketika dibuat.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Function baru berjalan ketika dipanggil.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Contoh:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>function halo()
{
    echo "Halo";
}</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Program di atas <strong>tidak menghasilkan output apa pun</strong> karena function belum dipanggil.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Harus ditambahkan:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>halo();</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Best Practice Programmer</h1>



<h3 class="wp-block-heading">1. Satu Function, Satu Tugas</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Kurang baik:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>function semuaPekerjaan()
{
    // login
    // simpan data
    // cetak laporan
    // kirim email
}</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Lebih baik:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>function login()
{
}

function simpanData()
{
}

function cetakLaporan()
{
}

function kirimEmail()
{
}</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h3 class="wp-block-heading">2. Gunakan Nama yang Jelas</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Contoh:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>function hitungNilai()</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">lebih baik daripada</p>



<pre class="wp-block-code"><code>function abc()</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h3 class="wp-block-heading">3. Hindari Function yang Terlalu Panjang</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Idealnya satu function hanya menangani satu proses utama.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Kesalahan yang Sering Dilakukan Pemula</h1>



<h2 class="wp-block-heading">1. Lupa Memanggil Function</h2>



<pre class="wp-block-code"><code>function halo()
{
    echo "Halo";
}</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Tidak menghasilkan output.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Harus:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>halo();</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h2 class="wp-block-heading">2. Salah Penulisan Nama</h2>



<pre class="wp-block-code"><code>function tampilData()
{
}</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Tetapi dipanggil:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>tampildata();</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Meskipun PHP relatif toleran terhadap huruf besar/kecil pada nama fungsi bawaan, gunakan penulisan yang konsisten untuk menghindari kebingungan dan menjaga kualitas kode.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h2 class="wp-block-heading">3. Membuat Satu Function Sangat Besar</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Function dengan ratusan baris kode akan sulit dipelihara.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Lebih baik dibagi menjadi beberapa function kecil.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Studi Kasus Mini</h1>



<h2 class="wp-block-heading">Membuat Tampilan Website Sederhana</h2>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php

function headerWebsite()
{
    echo "&lt;h1&gt;Website Sekolah&lt;/h1&gt;";
}

function menu()
{
    echo "&lt;hr&gt;";

    echo "Beranda | Guru | Siswa | Kontak";

    echo "&lt;hr&gt;";
}

function isi()
{
    echo "&lt;p&gt;Selamat datang di website sekolah.&lt;/p&gt;";
}

function footer()
{
    echo "&lt;hr&gt;";

    echo "Copyright © 2026";
}

headerWebsite();

menu();

isi();

footer();

?&gt;</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Dengan membagi program menjadi beberapa function, struktur kode menjadi lebih rapi, mudah dibaca, dan mudah dikembangkan.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Latihan Praktik</h1>



<h2 class="wp-block-heading">Latihan 1</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Buat function bernama:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>identitas()</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">yang menampilkan:</p>



<ul class="wp-block-list">
<li>Nama</li>



<li>Kelas</li>



<li>Jurusan</li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">Panggil function tersebut sebanyak <strong>3 kali</strong>.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h2 class="wp-block-heading">Latihan 2</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Buat function:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>judulWebsite()</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">yang menampilkan judul website menggunakan tag <code>&lt;h1&gt;</code>.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h2 class="wp-block-heading">Latihan 3</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Buat tiga function:</p>



<ul class="wp-block-list">
<li><code>headerWebsite()</code></li>



<li><code>isiWebsite()</code></li>



<li><code>footerWebsite()</code></li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">Kemudian panggil secara berurutan sehingga membentuk tampilan halaman web sederhana.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h2 class="wp-block-heading">Latihan 4</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Buat function:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>menuNavigasi()</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">yang menampilkan menu:</p>



<ul class="wp-block-list">
<li>Home</li>



<li>Profil</li>



<li>Artikel</li>



<li>Galeri</li>



<li>Kontak</li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">menggunakan HTML <code>&lt;ul&gt;</code>.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Tugas Praktik Bab 8.1</h1>



<h2 class="wp-block-heading">Studi Kasus</h2>



<h3 class="wp-block-heading">Membuat Template Website Sekolah</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Buat program yang terdiri atas <strong>lima function</strong>, yaitu:</p>



<ul class="wp-block-list">
<li><code>headerWebsite()</code></li>



<li><code>menuNavigasi()</code></li>



<li><code>kontenUtama()</code></li>



<li><code>sidebar()</code></li>



<li><code>footerWebsite()</code></li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">Ketentuan:</p>



<ol class="wp-block-list">
<li>Setiap function hanya mengerjakan satu tugas.</li>



<li>Gunakan tag HTML agar tampilan lebih rapi.</li>



<li>Panggil semua function sehingga menghasilkan halaman web sederhana.</li>



<li>Tambahkan minimal lima menu pada navigasi.</li>



<li>Tambahkan informasi sekolah pada bagian footer.</li>
</ol>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>Tantangan (Opsional):</strong></p>



<ul class="wp-block-list">
<li>Tambahkan CSS sederhana agar halaman terlihat lebih menarik.</li>



<li>Pisahkan setiap function menggunakan garis horizontal (<code>&lt;hr></code>).</li>



<li>Gunakan lebih dari satu file PHP dengan <code>include</code> atau <code>require</code> (materi ini akan dibahas lebih lanjut pada bagian berikutnya).</li>
</ul>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://www.bisasoftware.id/2026/bab-8-1-function-fungsi-dalam-php/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>BAB 7 &#8211; ARRAY DALAM PHP</title>
		<link>https://www.bisasoftware.id/2026/bab-7-array-dalam-php/</link>
					<comments>https://www.bisasoftware.id/2026/bab-7-array-dalam-php/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[deka]]></dc:creator>
		<pubDate>Tue, 07 Jul 2026 05:13:20 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Tutorial PHP]]></category>
		<category><![CDATA[tutorial php]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://www.bisasoftware.id/2026/?p=676</guid>

					<description><![CDATA[&#8220;Array merupakan salah satu fondasi terpenting dalam pemrograman. Hampir seluruh aplikasi PHP, mulai dari sistem login, aplikasi kasir, hingga framework...]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<blockquote class="wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><strong>&#8220;Array merupakan salah satu fondasi terpenting dalam pemrograman. Hampir seluruh aplikasi PHP, mulai dari sistem login, aplikasi kasir, hingga framework seperti Laravel, memanfaatkan array untuk menyimpan dan mengolah data.&#8221;</strong></p>
</blockquote>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Tujuan Pembelajaran</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Setelah mempelajari bab ini, peserta didik diharapkan mampu:</p>



<ul class="wp-block-list">
<li>Menjelaskan pengertian array.</li>



<li>Memahami fungsi array dalam pemrograman PHP.</li>



<li>Membuat array satu dimensi.</li>



<li>Mengakses isi array.</li>



<li>Menambahkan dan mengubah isi array.</li>



<li>Menggunakan perulangan pada array.</li>



<li>Membuat array multidimensi.</li>



<li>Memanfaatkan fungsi-fungsi bawaan array.</li>



<li>Menerapkan array dalam studi kasus sederhana.</li>
</ul>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Pendahuluan</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Pada bab sebelumnya kita telah mempelajari variabel. Variabel hanya mampu menyimpan <strong>satu buah nilai</strong>.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Contoh:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>$nama = "Andi";</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Variabel di atas hanya menyimpan satu data.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Bagaimana jika kita ingin menyimpan 100 nama siswa?</p>



<p class="wp-block-paragraph">Apakah kita harus membuat:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>$nama1;<br>$nama2;<br>$nama3;<br>...<br>$nama100;</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Tentu tidak.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Di sinilah <strong>Array</strong> digunakan.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Array memungkinkan kita menyimpan banyak data hanya dalam satu variabel.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Apa itu Array?</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Array adalah sekumpulan data yang disimpan dalam satu variabel.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ilustrasi sederhana:</p>



<p class="wp-block-paragraph">Tanpa Array</p>



<pre class="wp-block-code"><code>Nama1 = Andi<br>Nama2 = Budi<br>Nama3 = Citra<br>Nama4 = Dinda<br>Nama5 = Eka</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Menggunakan Array</p>



<pre class="wp-block-code"><code>Nama&#91;]<br><br>├── Andi<br>├── Budi<br>├── Citra<br>├── Dinda<br>└── Eka</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Lebih ringkas dan lebih mudah dikelola.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Mengapa Harus Menggunakan Array?</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Bayangkan Anda membuat aplikasi sekolah.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Data siswa:</p>



<ul class="wp-block-list">
<li>Andi</li>



<li>Budi</li>



<li>Citra</li>



<li>Dinda</li>



<li>Eka</li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">Tanpa array, kode menjadi panjang.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Dengan array:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>$siswa = &#91;<br>    "Andi",<br>    "Budi",<br>    "Citra",<br>    "Dinda",<br>    "Eka"<br>];</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Hanya satu variabel.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Jenis Array dalam PHP</h1>



<p class="wp-block-paragraph">PHP memiliki tiga jenis array utama.</p>



<h2 class="wp-block-heading">1. Indexed Array</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Array yang menggunakan nomor indeks.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Contoh:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>0<br>1<br>2<br>3</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h2 class="wp-block-heading">2. Associative Array</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Array yang menggunakan nama sebagai indeks.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Contoh:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>nama<br>alamat<br>umur</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h2 class="wp-block-heading">3. Multidimensional Array</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Array di dalam array.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Contoh:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>Kelas XII<br><br>↓<br><br>Andi<br>Budi<br>Citra</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Membuat Array</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Cara pertama</p>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php<br><br>$buah = array(<br>    "Apel",<br>    "Jeruk",<br>    "Mangga"<br>);<br><br>?&gt;</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Cara kedua (lebih modern)</p>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php<br><br>$buah = &#91;<br>    "Apel",<br>    "Jeruk",<br>    "Mangga"<br>];<br><br>?&gt;</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Cara kedua lebih sering digunakan pada PHP modern.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Mengenal Index Array</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Perhatikan contoh berikut.</p>



<pre class="wp-block-code"><code>$buah = &#91;<br>    "Apel",<br>    "Jeruk",<br>    "Mangga"<br>];</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">PHP akan memberi nomor otomatis.</p>



<pre class="wp-block-code"><code>0 → Apel<br><br>1 → Jeruk<br><br>2 → Mangga</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Mengakses Isi Array</h1>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php<br><br>$buah = &#91;<br>    "Apel",<br>    "Jeruk",<br>    "Mangga"<br>];<br><br>echo $buah&#91;0];<br><br>?&gt;</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Output</p>



<pre class="wp-block-code"><code>Apel</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Contoh lain</p>



<pre class="wp-block-code"><code>echo $buah&#91;2];</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Output</p>



<pre class="wp-block-code"><code>Mangga</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Menampilkan Semua Isi Array</h1>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php<br><br>$buah = &#91;<br>    "Apel",<br>    "Jeruk",<br>    "Mangga",<br>    "Semangka",<br>    "Melon"<br>];<br><br>echo $buah&#91;0];<br><br>echo "&lt;br&gt;";<br><br>echo $buah&#91;1];<br><br>echo "&lt;br&gt;";<br><br>echo $buah&#91;2];<br><br>echo "&lt;br&gt;";<br><br>echo $buah&#91;3];<br><br>echo "&lt;br&gt;";<br><br>echo $buah&#91;4];<br><br>?&gt;</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Namun cara ini kurang efisien.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Lebih baik menggunakan <strong>perulangan</strong>.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Menggunakan foreach</h1>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php<br><br>$buah = &#91;<br>    "Apel",<br>    "Jeruk",<br>    "Mangga",<br>    "Melon",<br>    "Pepaya"<br>];<br><br>foreach($buah as $item)<br>{<br><br>    echo $item;<br><br>    echo "&lt;br&gt;";<br><br>}<br><br>?&gt;</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Output</p>



<pre class="wp-block-code"><code>Apel<br>Jeruk<br>Mangga<br>Melon<br>Pepaya</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Menampilkan Nomor Indeks</h1>



<pre class="wp-block-code"><code>foreach($buah as $index =&gt; $item)<br>{<br><br>    echo $index;<br><br>    echo " = ";<br><br>    echo $item;<br><br>    echo "&lt;br&gt;";<br><br>}</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Output</p>



<pre class="wp-block-code"><code>0 = Apel<br><br>1 = Jeruk<br><br>2 = Mangga<br><br>3 = Melon<br><br>4 = Pepaya</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Mengubah Isi Array</h1>



<pre class="wp-block-code"><code>$buah&#91;1] = "Durian";</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Sekarang isi array menjadi</p>



<pre class="wp-block-code"><code>Apel<br><br>Durian<br><br>Mangga</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Menambahkan Data</h1>



<pre class="wp-block-code"><code>$buah&#91;] = "Rambutan";</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Output</p>



<pre class="wp-block-code"><code>Apel<br>Jeruk<br>Mangga<br>Rambutan</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">PHP otomatis menambahkan indeks berikutnya.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Menghitung Jumlah Data</h1>



<p class="wp-block-paragraph">PHP menyediakan fungsi:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>count()</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Contoh</p>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php<br><br>$buah = &#91;<br><br>"Apel",<br><br>"Jeruk",<br><br>"Mangga",<br><br>"Melon"<br><br>];<br><br>echo count($buah);<br><br>?&gt;</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Output</p>



<pre class="wp-block-code"><code>4</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Studi Kasus 1</h1>



<h1 class="wp-block-heading">Daftar Nama Siswa</h1>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php<br><br>$siswa = &#91;<br><br>"Andi",<br><br>"Budi",<br><br>"Citra",<br><br>"Dinda",<br><br>"Eka"<br><br>];<br><br>foreach($siswa as $nama)<br>{<br><br>echo $nama;<br><br>echo "&lt;br&gt;";<br><br>}<br><br>?&gt;</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Output</p>



<pre class="wp-block-code"><code>Andi<br><br>Budi<br><br>Citra<br><br>Dinda<br><br>Eka</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Studi Kasus 2</h1>



<h1 class="wp-block-heading">Daftar Nilai</h1>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php<br><br>$nilai = &#91;<br><br>80,<br><br>90,<br><br>75,<br><br>88,<br><br>95<br><br>];<br><br>foreach($nilai as $n)<br>{<br><br>echo "Nilai : ".$n;<br><br>echo "&lt;br&gt;";<br><br>}<br><br>?&gt;</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Associative Array</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Associative Array menggunakan nama indeks.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Contoh</p>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php<br><br>$siswa = &#91;<br><br>"nama"=&gt;"Andi",<br><br>"kelas"=&gt;"XI RPL",<br><br>"umur"=&gt;17<br><br>];<br><br>echo $siswa&#91;"nama"];<br><br>?&gt;</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Output</p>



<pre class="wp-block-code"><code>Andi</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Menampilkan Seluruh Data</h1>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php<br><br>$siswa = &#91;<br><br>"nama"=&gt;"Andi",<br><br>"kelas"=&gt;"XI RPL",<br><br>"umur"=&gt;17,<br><br>"alamat"=&gt;"Bandung"<br><br>];<br><br>foreach($siswa as $key=&gt;$value)<br>{<br><br>echo $key;<br><br>echo " : ";<br><br>echo $value;<br><br>echo "&lt;br&gt;";<br><br>}<br><br>?&gt;</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Output</p>



<pre class="wp-block-code"><code>nama : Andi<br><br>kelas : XI RPL<br><br>umur : 17<br><br>alamat : Bandung</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Array Multidimensi</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Misalnya data beberapa siswa.</p>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php<br><br>$siswa = &#91;<br><br>&#91;"Andi",17,"XI RPL"],<br><br>&#91;"Budi",18,"XI RPL"],<br><br>&#91;"Citra",17,"XI RPL"]<br><br>];<br><br>?&gt;</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Bentuknya</p>



<pre class="wp-block-code"><code>Andi   17   XI<br><br>Budi   18   XI<br><br>Citra  17   XI</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Mengakses Multidimensi</h1>



<pre class="wp-block-code"><code>echo $siswa&#91;0]&#91;0];</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Output</p>



<pre class="wp-block-code"><code>Andi</code></pre>



<pre class="wp-block-code"><code>echo $siswa&#91;2]&#91;2];</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Output</p>



<pre class="wp-block-code"><code>XI RPL</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Menampilkan dalam Tabel HTML</h1>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php<br><br>$siswa = &#91;<br><br>&#91;"Andi",90],<br><br>&#91;"Budi",80],<br><br>&#91;"Citra",95]<br><br>];<br><br>echo "&lt;table border='1'&gt;";<br>echo "&lt;tr&gt;";<br>echo "&lt;th&gt;Nama&lt;/th&gt;";<br>echo "&lt;th&gt;Nilai&lt;/th&gt;";<br>echo "&lt;/tr&gt;";<br><br>foreach($siswa as $row){<br><br>    echo "&lt;tr&gt;";<br><br>    echo "&lt;td&gt;".$row&#91;0]."&lt;/td&gt;";<br><br>    echo "&lt;td&gt;".$row&#91;1]."&lt;/td&gt;";<br><br>    echo "&lt;/tr&gt;";<br><br>}<br><br>echo "&lt;/table&gt;";<br><br>?&gt;</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Output</p>



<figure class="wp-block-table"><table class="has-fixed-layout"><thead><tr><th>Nama</th><th>Nilai</th></tr></thead><tbody><tr><td>Andi</td><td>90</td></tr><tr><td>Budi</td><td>80</td></tr><tr><td>Citra</td><td>95</td></tr></tbody></table></figure>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Fungsi Array yang Sering Digunakan</h1>



<h2 class="wp-block-heading">sort()</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Mengurutkan data secara ascending.</p>



<pre class="wp-block-code"><code>$angka = &#91;8,4,1,9,2];<br><br>sort($angka);<br><br>foreach($angka as $a){<br><br>echo $a."&lt;br&gt;";<br><br>}</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h2 class="wp-block-heading">rsort()</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Mengurutkan secara descending.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h2 class="wp-block-heading">array_push()</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Menambah data.</p>



<pre class="wp-block-code"><code>array_push($buah,"Semangka");</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h2 class="wp-block-heading">array_pop()</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Menghapus data terakhir.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h2 class="wp-block-heading">array_merge()</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Menggabungkan dua array.</p>



<pre class="wp-block-code"><code>$a = &#91;"A","B"];<br><br>$b = &#91;"C","D"];<br><br>$hasil = array_merge($a,$b);</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Output</p>



<pre class="wp-block-code"><code>A<br><br>B<br><br>C<br><br>D</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Best Practice Programmer</h1>



<p class="wp-block-paragraph"><img src="https://s.w.org/images/core/emoji/17.0.2/72x72/2714.png" alt="✔" class="wp-smiley" style="height: 1em; max-height: 1em;" /> Gunakan nama variabel yang jelas.</p>



<pre class="wp-block-code"><code>$siswa</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">lebih baik daripada</p>



<pre class="wp-block-code"><code>$x</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph"><img src="https://s.w.org/images/core/emoji/17.0.2/72x72/2714.png" alt="✔" class="wp-smiley" style="height: 1em; max-height: 1em;" /> Gunakan <code>foreach</code> untuk menampilkan isi array.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><img src="https://s.w.org/images/core/emoji/17.0.2/72x72/2714.png" alt="✔" class="wp-smiley" style="height: 1em; max-height: 1em;" /> Gunakan associative array jika data memiliki atribut.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><img src="https://s.w.org/images/core/emoji/17.0.2/72x72/2714.png" alt="✔" class="wp-smiley" style="height: 1em; max-height: 1em;" /> Gunakan multidimensi untuk data yang berbentuk tabel.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Kesalahan yang Sering Dilakukan Pemula</h1>



<h3 class="wp-block-heading">Salah indeks</h3>



<pre class="wp-block-code"><code>echo $buah&#91;5];</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Padahal hanya ada tiga data.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Akibatnya muncul error:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>Undefined array key</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h3 class="wp-block-heading">Tidak menggunakan <code>count()</code></h3>



<p class="wp-block-paragraph">Banyak pemula menulis:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>for($i=0;$i&lt;100;$i++)</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Padahal jumlah data hanya 10.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Sebaiknya:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>for($i=0;$i&lt;count($buah);$i++)</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Latihan Praktik</h1>



<h2 class="wp-block-heading">Latihan 1</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Buat array berisi 10 nama teman sekelas, kemudian tampilkan menggunakan <code>foreach</code>.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h2 class="wp-block-heading">Latihan 2</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Buat array yang berisi 10 nilai siswa, lalu hitung jumlah seluruh data menggunakan <code>count()</code> dan tampilkan seluruh nilainya.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h2 class="wp-block-heading">Latihan 3</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Buat associative array yang menyimpan data diri:</p>



<ul class="wp-block-list">
<li>Nama</li>



<li>NIS</li>



<li>Kelas</li>



<li>Jurusan</li>



<li>Alamat</li>



<li>Nomor HP</li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">Tampilkan seluruh data menggunakan <code>foreach</code>.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h2 class="wp-block-heading">Latihan 4</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Buat multidimensional array berisi data lima siswa yang terdiri atas:</p>



<ul class="wp-block-list">
<li>Nama</li>



<li>Kelas</li>



<li>Nilai</li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">Kemudian tampilkan dalam bentuk tabel HTML.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Tugas Praktik Bab 7</h1>



<h2 class="wp-block-heading">Studi Kasus: Sistem Data Nilai Siswa</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Buat sebuah program PHP yang menampilkan daftar nilai siswa dengan ketentuan:</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>Data yang disimpan untuk setiap siswa:</strong></p>



<ul class="wp-block-list">
<li>Nama</li>



<li>Kelas</li>



<li>Nilai Tugas</li>



<li>Nilai UTS</li>



<li>Nilai UAS</li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">Program harus:</p>



<ol class="wp-block-list">
<li>Menggunakan <strong>multidimensional array</strong>.</li>



<li>Menghitung <strong>nilai rata-rata</strong> setiap siswa.</li>



<li>Menentukan status <strong>Lulus</strong> jika rata-rata ≥ 75, selain itu <strong>Remedial</strong>.</li>



<li>Menampilkan hasil dalam tabel HTML dengan kolom:</li>
</ol>



<figure class="wp-block-table"><table class="has-fixed-layout"><thead><tr><th>No</th><th>Nama</th><th>Kelas</th><th>Tugas</th><th>UTS</th><th>UAS</th><th>Rata-rata</th><th>Status</th></tr></thead></table></figure>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>Tantangan (Opsional):</strong></p>



<ul class="wp-block-list">
<li>Tambahkan kolom <strong>Grade (A–E)</strong> berdasarkan nilai rata-rata.</li>



<li>Urutkan data siswa berdasarkan nilai rata-rata tertinggi.</li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph"></p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://www.bisasoftware.id/2026/bab-7-array-dalam-php/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>BAB 6 &#8211; Perulangan (Looping)</title>
		<link>https://www.bisasoftware.id/2026/bab-6-perulangan-looping/</link>
					<comments>https://www.bisasoftware.id/2026/bab-6-perulangan-looping/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[deka]]></dc:creator>
		<pubDate>Tue, 07 Jul 2026 05:10:54 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Tutorial PHP]]></category>
		<category><![CDATA[tutorial php]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://www.bisasoftware.id/2026/?p=674</guid>

					<description><![CDATA[Tujuan Pembelajaran Peserta didik mampu: Pengertian Looping Looping digunakan untuk mengulang suatu pekerjaan tanpa menulis kode berulang-ulang. Tanpa looping Dengan...]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<h1 class="wp-block-heading">Tujuan Pembelajaran</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Peserta didik mampu:</p>



<ul class="wp-block-list">
<li>Memahami konsep looping.</li>



<li>Menggunakan <code>for</code>.</li>



<li>Menggunakan <code>while</code>.</li>



<li>Menggunakan <code>do while</code>.</li>



<li>Menggunakan <code>foreach</code>.</li>



<li>Memilih jenis perulangan yang tepat.</li>
</ul>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Pengertian Looping</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Looping digunakan untuk mengulang suatu pekerjaan tanpa menulis kode berulang-ulang.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Tanpa looping</p>



<pre class="wp-block-code"><code>echo 1;<br>echo 2;<br>echo 3;<br>echo 4;<br>echo 5;</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Dengan looping</p>



<pre class="wp-block-code"><code>for($i=1;$i&lt;=5;$i++)<br>{<br><br>echo $i;<br><br>}</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">for</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Sintaks</p>



<pre class="wp-block-code"><code>for(inisialisasi; kondisi; increment)<br>{<br><br>// kode<br><br>}</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Contoh</p>



<pre class="wp-block-code"><code>for($i=1;$i&lt;=10;$i++)<br>{<br><br>echo $i."&lt;br&gt;";<br><br>}</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">while</h1>



<pre class="wp-block-code"><code>$i=1;<br><br>while($i&lt;=5)<br>{<br><br>echo $i."&lt;br&gt;";<br><br>$i++;<br><br>}</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">do while</h1>



<pre class="wp-block-code"><code>$i=1;<br><br>do{<br><br>echo $i;<br><br>$i++;<br><br>}<br>while($i&lt;=5);</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">foreach</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Digunakan untuk array.</p>



<pre class="wp-block-code"><code>$buah=&#91;<br><br>"Apel",<br><br>"Mangga",<br><br>"Jeruk"<br><br>];<br><br>foreach($buah as $item)<br>{<br><br>echo $item."&lt;br&gt;";<br><br>}</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Nested Loop</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Contoh:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>for($i=1;$i&lt;=3;$i++)<br>{<br><br>for($j=1;$j&lt;=3;$j++)<br>{<br><br>echo "* ";<br><br>}<br><br>echo "&lt;br&gt;";<br><br>}</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Output</p>



<pre class="wp-block-code"><code>* * *<br><br>* * *<br><br>* * *</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Studi Kasus</h1>



<h2 class="wp-block-heading">Membuat Tabel Perkalian</h2>



<pre class="wp-block-code"><code>1 x 5 = 5<br><br>2 x 5 =10<br><br>...<br><br>10 x 5 =50</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Menggunakan <code>for</code>.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Studi Kasus</h1>



<h2 class="wp-block-heading">Menampilkan Bilangan Genap</h2>



<pre class="wp-block-code"><code>2<br><br>4<br><br>6<br><br>8<br><br>10</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Latihan Praktik Bab 6</h1>



<h3 class="wp-block-heading">Latihan 1</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Tampilkan angka 1–100 menggunakan <code>for</code>.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h3 class="wp-block-heading">Latihan 2</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Tampilkan bilangan genap 2–50.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h3 class="wp-block-heading">Latihan 3</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Buat tabel perkalian angka 7.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h3 class="wp-block-heading">Latihan 4</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Tampilkan daftar nama siswa menggunakan <code>foreach</code>.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Tugas Praktik Bab 6</h1>



<h2 class="wp-block-heading">Program Cetak Jadwal Pelajaran</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Buat array berisi:</p>



<ul class="wp-block-list">
<li>Senin</li>



<li>Selasa</li>



<li>Rabu</li>



<li>Kamis</li>



<li>Jumat</li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">Setiap hari memiliki minimal 5 mata pelajaran.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Gunakan:</p>



<ul class="wp-block-list">
<li>Array</li>



<li><code>foreach</code></li>



<li>Tabel HTML</li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">Output berupa jadwal pelajaran yang rapi seperti aplikasi sekolah.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://www.bisasoftware.id/2026/bab-6-perulangan-looping/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>BAB 5 &#8211; Percabangan (Decision Making)</title>
		<link>https://www.bisasoftware.id/2026/bab-5-percabangan-decision-making/</link>
					<comments>https://www.bisasoftware.id/2026/bab-5-percabangan-decision-making/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[deka]]></dc:creator>
		<pubDate>Tue, 07 Jul 2026 05:09:36 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Tutorial PHP]]></category>
		<category><![CDATA[tutorial php]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://www.bisasoftware.id/2026/?p=672</guid>

					<description><![CDATA[Tujuan Pembelajaran Peserta didik mampu: Pengertian Percabangan Percabangan adalah proses memilih aksi berdasarkan suatu kondisi. Ilustrasi: Percabangan if Sintaks Contoh...]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<h1 class="wp-block-heading">Tujuan Pembelajaran</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Peserta didik mampu:</p>



<ul class="wp-block-list">
<li>Memahami logika percabangan.</li>



<li>Menggunakan <code>if</code>.</li>



<li>Menggunakan <code>if...else</code>.</li>



<li>Menggunakan <code>elseif</code>.</li>



<li>Menggunakan <code>switch</code>.</li>



<li>Membuat keputusan berdasarkan kondisi.</li>
</ul>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Pengertian Percabangan</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Percabangan adalah proses memilih aksi berdasarkan suatu kondisi.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ilustrasi:</p>



<pre class="wp-block-code"><code>Apakah Nilai ≥75 ?<br><br>      │<br><br>   Ya │ Tidak<br><br>      ▼<br><br> Lulus   Remedial</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Percabangan if</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Sintaks</p>



<pre class="wp-block-code"><code>if(kondisi)<br>{<br><br>// aksi<br><br>}</code></pre>



<p class="wp-block-paragraph">Contoh</p>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php<br><br>$nilai=90;<br><br>if($nilai&gt;=75)<br>{<br><br>echo "Lulus";<br><br>}<br>?&gt;</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">if else</h1>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php<br><br>$nilai=60;<br><br>if($nilai&gt;=75)<br>{<br><br>echo "Lulus";<br><br>}<br>else<br>{<br><br>echo "Remedial";<br><br>}<br>?&gt;</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">elseif</h1>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php<br><br>$nilai=82;<br><br>if($nilai&gt;=90)<br>{<br><br>echo "A";<br><br>}<br>elseif($nilai&gt;=80)<br>{<br><br>echo "B";<br><br>}<br>elseif($nilai&gt;=70)<br>{<br><br>echo "C";<br><br>}<br>else<br>{<br><br>echo "D";<br><br>}<br>?&gt;</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">switch</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Digunakan jika memiliki banyak pilihan.</p>



<pre class="wp-block-code"><code>&lt;?php<br><br>$hari="Senin";<br><br>switch($hari)<br>{<br><br>case "Senin":<br><br>echo "Upacara";<br><br>break;<br><br>case "Jumat":<br><br>echo "Olahraga";<br><br>break;<br><br>default:<br><br>echo "Hari biasa";<br><br>}<br>?&gt;</code></pre>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Studi Kasus</h1>



<h2 class="wp-block-heading">Penentuan Grade Nilai</h2>



<figure class="wp-block-table"><table class="has-fixed-layout"><thead><tr><th>Nilai</th><th>Grade</th></tr></thead><tbody><tr><td>90-100</td><td>A</td></tr><tr><td>80-89</td><td>B</td></tr><tr><td>70-79</td><td>C</td></tr><tr><td>&lt;70</td><td>D</td></tr></tbody></table></figure>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Studi Kasus</h1>



<p class="wp-block-paragraph">Program Penentuan Diskon</p>



<p class="wp-block-paragraph">Jika belanja</p>



<blockquote class="wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph">Rp500.000</p>
</blockquote>



<p class="wp-block-paragraph">Diskon 20%</p>



<p class="wp-block-paragraph">Selain itu</p>



<p class="wp-block-paragraph">Diskon 5%</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Latihan Praktik Bab 5</h1>



<ol class="wp-block-list">
<li>Program menentukan bilangan ganjil/genap.</li>



<li>Program menentukan usia:</li>
</ol>



<ul class="wp-block-list">
<li>Anak</li>



<li>Remaja</li>



<li>Dewasa</li>



<li>Lansia</li>
</ul>



<ol start="3" class="wp-block-list">
<li>Program menentukan grade nilai.</li>
</ol>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h1 class="wp-block-heading">Tugas Praktik Bab 5</h1>



<h2 class="wp-block-heading">Program Penilaian Rapor</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Input:</p>



<ul class="wp-block-list">
<li>Nama</li>



<li>Nilai Tugas</li>



<li>Nilai UTS</li>



<li>Nilai UAS</li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">Hitung nilai akhir.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Tampilkan:</p>



<ul class="wp-block-list">
<li>Grade</li>



<li>Predikat</li>



<li>Status Kelulusan</li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">Gunakan <code>if elseif</code>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://www.bisasoftware.id/2026/bab-5-percabangan-decision-making/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
	</channel>
</rss>
